زمین ما


سی دی های خود را در سطل زباله نریزید نویسنده: محمد کوشافر - سه‌شنبه ۱٤ خرداد ۱۳٩٢

زباله های الکترونیک  حاوی عناصر سمی فراوانی مانند فلزات سنگین برای انسان است و سرنوشت آن در زباله از مهمترین مسائل اکولوژی شهریست و در صورت ورود آن به محیط زیست پیامدهای نامطلوب زیادی برای مردم خواهد داشت. به عنوان مثال اگر در اصفهان اینگونه زباله ها مانند سی دی در سطل زباله و پسماندهای تر قرار داده شود؛ با توجه به تبدیل زباله های این شهر به کود کمپوست امکان ورود ذرات سی دی و عناصر سمی موجود در آن به فرآیند تولید کمپوست و سپس اراضی کشاورزی و غذا در یک چرخه کوتاه و اثر بر سلامت مردم وجود دارد  بنابراین در اصفهان گرچه هم اکنون اقداماتی مناسب برای جمع آوری این زباله ها توسط شهرداری انجام می شود ولی رعایت آن توسط مردم و فرهنگ سازی بهتر مسئولین باید مورد توجه باشد.

در زیر بخشی از مقاله دریا قدرتی پور که در روزنامه نصف جهان در سال 89 به چاپ رسیده است را برای اطلاعات مفید آن آورده ام:

 

‌یک دهه از قرن بیستم گذشته است و تقریبا در تمام خانه ها چندین نوع وسایل الکترونیکی از جمله رایانه،  تلفن همراه، تلویزیون و... وجود  دارد. در واقع این فناوری های نوین در عرصه الکترونیک سبب بهبود وضعیت زندگی ما شده است  اما به موازات آن با مشکلات جدیدی ناشی از تولید اینگونه وسایل روبرو گشته ایم وآن اینکه عمر اینگونه وسایل محدود است و پس از مدتی تبدیل به زباله های خطرناک و سودمندی  به  واسطه طلا و نقره و دیگر عناصر ارزشمند موجود در آنها  می شوند.

 در  ایران با وجود چهار میلیون قطعه زباله رایانه ای، قانون مدونی درباره بازیافت و امحای  این قطعات وجود ندارد درحالی که  دفن یا سوزاندن زباله های الکترونیکی سبب ساز ویرانی محیط  زیست می شود. همان چیزی که دکتر اسماعیل کهرم استاد دانشگاه  می گوید و نسبت به دفع صحیح آن هشدار می دهد:  پسماندهای ناشی از قطعات رایانه ای و دستگاه‌های الکترونیکی با توجه به خطر هایی که دارند باید به صورت جداگانه و با روش‌های علمی حمل و سپس دفع شود تا تأثیرات مخرب خود را بر محیط زیست و انسان ها باقی نگذارد.

وی می افزاید:  در کشورهای جهان مراکزی وجود دارد که این زباله ها را تفکیک کرده و بر اساس میزان پر خطر بودن، آنها را تقسیم بندی می کنند و سپس به صورت جداگانه و با تفکیک از دیگر زباله ها دفع می کنند.

این کارشناس محیط  زیست با تشریح چگونگی دفع صحیح و بی خطر زباله های قطعات رایانه ای می گوید:  باید  این قطعات را در قالب های ضخیم بتن در عمق هفت تا هشت متری زمین چال کرد تا تشعشعات آن به بیرون و فضای محیط زیست نفوذ نکند.

این در حالی است که با توجه به گفته های این استاد دانشگاه و  با توجه به اینکه بسیاری از قطعات دستگاه های رایانه ای "  الکترومگنتیک  " هستند، این قطعات اگر به صورت درست و کارشناسانه دفع نشوند، با تشعشعاتی که از خود بروز می دهند سلامتی انسان ها را با خطر جدی روبرو خواهند کرد.

این در حالی است که رشد سریع تولید و مصرف وسایل الکترونیکی و رایانه منجربه ظهور پسماندهای ویژه هم گردیده است. این  پسماندها به دلیل مخاطراتی که برای انسان ومحیط زیست می تواند ایجاد کند، به عنوان مواد زاید خطرناک شناخته شده‌اند. این پسماندها در مقایسه با زباله های الکترونیکی با سرعت بیشتری رو به افزایش بوده و نیز حاوی مواد خطر ناک تر وسمی تری می باشند که وجود برخی از آنها در محیط می توانند  شیوع  بیماری های مختلف مانند کمبود آهن، آسیب های مغزی، بیماری های کبدی  و... در سطح جوا مع را ایجاد کند.

با اینکه کارشناسان محیط زیست انسانی همواره نسبت به خطر دفن زباله های الکترونیک هشدار داده اند، مسئولان معتقدند مشکل دفن و بازیافت این پسماندها در ایران به سطح بحرانی نرسیده است.

در این رابطه کعبی کارشناس مسئول محیط زیست انسانی سازمان محیط زیست اصفهان پیرامون خطراتی که این پسماندهای الکترونیکی و ویژه دارند گفت: این پسماندها حاوی سرب بوده و به راحتی وارد آب و خاک شده و به واسطه اینکه حاوی فلزات سنگین هستند مضرات بسیاری برای همه دارند. باوجود اینکه  قانون زباله های رایانه ای در کشورهای پیشرفته به تصویب رسیده و به موجب  این قانون تولید  کنندگان موظفند بودجه طرح های بازیافت را تأمین کنند و خرده   فروشان خدمات باز  پس   گیری را  در اختیار مشتریان قرار دهند،  اما در  ایران با وجود چهار میلیون قطعه زباله رایانه ای، قانون مدونی درباره بازیافت و امحای  این قطعات وجود ندارد.

 این موضوع سبب شده تا برخی از فعالان بازار رایانه با استفاده از روش های بازیافت و امحای سنتی خسارت جبران  ناپذیری به محیط  زیست و انسان ها وارد کنند. به همین خاطر بنا به گفته کعبی قرار است شهرداری و سازمان محیط  زیست با آگاهی از این موضوع برای مقابله با  این معضل، دو طرح مطالعاتی را آغاز و دفتر ویژه ای  ایجاد کنند تا با مطالعه درست، این صنعت به بخش خصوصی واگذار شده و با عمق و عایقبندی مناسب در ظروف مخصوص دفن شوند .

البته بماند که  تعداد کثیری از  این قطعات غیر قابل استفاده و بازیافتی بوده و به صورت سنتی دفن می شوند که این امر به محیط زیست آسیب فراوانی می رساند.

اما با تمام اینها اگر دو سال دیگر هم دست روی دست بگذاریم و به همین شکل سنتی اقدام به بازیافت زباله های ویژه و الکترونیکی کنیم معلوم نیست چه مقدار از آب و خاک آلوده شود.کارشناسان هشدار می دهند  دفن یا سوزاندن زباله های رایانه ای سبب ورود عناصر سنگین به آب های زیرزمینی و گازهای سمی به محیط زیست می شود.

کارشناس مسئول محیط زیست انسانی سازمان محیط زیست اصفهان دراین باره می گوید: تلاش داریم از الگوی کشورهای توسعه یافته در مصرف مجدد استفاده کنیم و از طرف دیگر شیوه ساماندهی و دفع زباله ها را پیدا کنیم اما به این خاطر که طبق تحقیقات انجام  شده کشور  ایران در منطقه، بزرگ ترین بازار مصرف قطعات رایانه را دارد  اما به دلیل نبود فرهنگ بازیافت، وجود  این قطعات خطر بزرگی برای محیط زیست محسوب می شود. به گفته دکترکوشافر، استاد خاک شناسی دانشگاه آزاد اسلامی این مواد حاوی عناصری مثل کادمیوم، سرب، نیکل و آرسنیک هستند این در حالی است که در ایران هنوزبرنامه‌ای برای کنترل زباله‌های رایانه‌ای و دفع  این پسماندها وجود ندارد و راهکار قطعی برای سرنوشت آنها هنوز مشخص نشده است.وی با اشاره به اینکه مردم به خاطر اینکه از دفع صحیح این زباله ها اطلاع چندانی ندارند همراه با زباله های شهری این زباله ها را دور می اندازند گفت: همین باعث می شود این مواد در شهر بزرگی چون اصفهان از طریق کمپوست در اختیار گیاهان گذاشته شده و پتانسیل جذب، بیشتر شده و وارد زنجیره غذایی شود و امنیت غذایی را  تهدید نمایدو به همین خاطر باید مرجع مستند و مستدلی  باشد تا از طریق مطالعات علمی، این موارد را اندازه گیری کرده و استاندارد ها را رعایت نماید.

شاید همین موضوع باعث شد که برای اولین بار در کشور، جمع آوری پسماندهای الکترونیکی جهت بازیافت ازسوی سازمان بازیافت و تبدیل مواد زائد شهرداری اصفهان در سرفصل اولویت های سازمان بازیافت شهرداری اصفهان قرار گیرد. به همین خاطر جمع آوری پسماندهای الکترونیک در شهر اصفهان از طریق 18 ایستگاه ثابت سازمان بازیافت  آغاز شده و این طرح با توسعه این ایستگاه ها به 24 غرفه با جدیت قرار است دنبال  شود. این در حالی است که استقبال از این طرح در مناطق برخوردار، بیش از مناطق دیگر این کلانشهر می باشد.

اهمیت استراتژیک پسماندهای الکترونیکی تا آنجاست که تیمور باجول با بیان اینکه بر بازیافت زباله های الکترونیکی در قانون مدیریت پسماند تأکید شده است اظهار کرد: با توجه به اینکه در حال حاضر هیچگونه آماری از میزان پسماندهای الکترونیک در کشور  وجود ندارد شهرداری اصفهان در نظر دارد برای اولین بار با جمع آوری این گونه زباله ها به صورت جداگانه در مرکز پردازش، حجم آنها را  به صورت دقیق داشته باشد.

وی از اعلام آمادگی بخش خصوصی برای بازیافتزباله های الکترونیک خبر داد و افزود: این پسماندها بعد از جمع آوری  از سوی سازمان بازیافت شهرداری اصفهان به پیمانکار بخش خصوصی واجد شرایط جهت بازیافت، محول می شود.

بر اساس قوانین جهانی زباله های الکترونیکی و الکتریکی، بازیافت این نوع زباله ها به میزان چهار کیلوگرم به ازای هر نفر الزامی است. به موجب این قانون، تولید کنندگان موظف هستند بودجه طرح های بازیافت این نوع زباله ها را تأمین کنند و خرده فروشان خدمات بازپس گیری را در اختیار مشتریان قرار دهند.

در حالی که موضوع بازیافت زباله‌های الکترونیکی سال‌هاست در دنیا به صورت جدی انجام می شود، در کشور ما این بحث هنوز به صورت جدی مطرح نشده است.

بد نیست بدانیم که هم اکنون در دنیا بر اساس گزارش سازمان ملل، بین 20 تا 50 میلیون تن زباله الکترونیکی در سال دفع شده و کشور آمریکا بزرگترین تولید کننده این زباله ها در جهان محسوب می شود. 

 

  نظرات ()