زمین ما


آیا واقعا زاینده رود در عهد قاجار خشک بوده است؟ /بی اخلاقی زاینده رود را خشک کرد نویسنده: محمد کوشافر - سه‌شنبه ٢٧ آبان ۱۳٩۳

در روزهای اخیر در بعضی از رسانه ها عکسهایی درباره خشکی رودخانه زاینده رود در دورۀ قاجار منتشر شده است که طبیعی به نظر نمی رسد و پرسشهایی را درباره صحت عکسها مطرح می سازد.  هر سیستمی پایدار درمقاطعی می تواند دچار تنش شود ولی با سیستم خود تنظیمی که از ویژگی های یک سیستم پایدار است می تواند دوباره به شرایط پایدارش بازگردد. زاینده‌رود نیز اگر در مقاطعی از تاریخ تنش داشته است کوتاه مدت بوده و خود را ترمیم نموده و بنابراین همیشه پایدار بوده است. ولی از سال 86-85 خشکی رودخانه تقریبا  پیوسته بوده و سیستم با خروج از حالت طبیعی خود، دیگر قادر به خود تنظیمی نبوده و به حالت ناپایدار درآمده است. ضمن آنکه ماهیت و نوع خشکیهای رودخانه در گذشته و زمان حال متفاوت بوده است و اصولا این دو خشکی قابل مقایسه نیست.

از طرف دیگر توضیحاتی در مورد این عکسها لازم است که باید مورد بررسی قرار گیرد:

1ـ هیچ یک از این عکسها گواه خشکی کامل بستر رودخانه نیست، بستر رودخانه برای اولین بار در دهه‌های 60 و 70 کاملاً تسطیح شد و پیش از آن در مواقع کم آبی، آب زاینده‌رود به صورت نهرهای باریکی از مرکز و کناره‌های زاینده‌رود جریان داشت کما اینکه در تصویر اول دوفرورفتگی، یکی در مقابل دهانۀ هفتم و یکی در انتهای تصویر قابل تشخیص است که محل عبور آب است.

2-در همین تصویر کابلهای برق رسانی شهری مشاهده می شود. اولین مولد برق اصفهان که بسیار هم کوچک بود در سال 1306 افتتاح شد و در سال 1316 برای اولین بار کابلها از روی رودخانه عبور نمود. به نظر می رسد اگر در این تاریخ رودخانه اینگونه که در عکس نشان داده خشک شده باشد باید در حافظه بخشی از مردم اصفهان باشد که در این مورد نیاز به تحقیق بیشتر می باشد. البته بر اساس نظر یکی از کاربران محترم می تواند سیم تلگراف باشد. 

3ـ در تصویر 2 مقداری آب در کنار غرفه‌های مرکزی(کریاس) مشاهده می‌شود که ناشی از جریان آب مرکزی است.

4ـ در تصویر 3 که هولستر از آن به نام کتان‌شویان یاد می‌کند کارگرانی را نشان می‌دهد که برای شستن پارچه‌های قلمکار و خشک کردن آن در جنوب سی‌وسه‌پل کنار رودخانه آمده‌اند و این خود حاکی از آن است که شریان آب در رودخانه کاملاً قطع نشده است.

5ـ در تصویر 4 زنانی را کنار غرفۀ جنوبی پل خواجو که آب مادی کرارج از آن عبور می‌کند نشان می‌دهد. در همین دوران سهم آب براآن و رودشت از میان رودخانه عبور می‌کرده است.

6ـ به‌طور کلی در تمام دوره های خشکی، بر اساس اسناد موجود هیچگاه خشکی رودخانه به صورت کامل نبوده و در هر حال آبراهه ای گرچه کم آب در بستر رودخانه جاری بوده است و بنابراین هرگز شریان حیات محیط زیست رودخانه قطع نمی‌شده است.

اشکالات دیگری نیز در تصاویر وجود دارد که احتمالا نشانگر دستکاری در عکسهاست و در حال حاضر نیاز به ارائه آنها نیست. به هر حال منظور از انتشار این عکسها مشخص نیست. چهار تصویر مذکور در زیر همین متن قابل مشاهده است.

( بررسی تصاویر و تهیه این متن با همکاری جناب اقای انتخابی انجام شده است)

1

23

4

  نظرات ()