زمین ما


+ توسعه فولاد در مرکز کشور مغایر با توان سرزمین است

آب از مهمترین ویژگی های سرزمین در ایران است و  هرنوع توسعه و تعیین کاربری آتی اراضی باید هماهنگ با این ویژگی راهبردی صورت گیرد.

یکی از کاربریهایی که در کشور ایران در کانون ویژه توجه قرار دارد صنعت است. باید بدانیم صنایع پر نیاز آبی تناسبی با محیط نداشته و خارج از توان و تحمل سرزمین بوده و پیامدهای نامناسبی برای کشور دارد و بنا به مستندات فراوان، به نظر می رسد آگاهی در این زمینه به حد کافی وجود دارد.

اما در کمال تعجب طرحهای توسعه فولاد که یکی از صنایع با نیاز آبی بالاست، همچنان ادامه داشته و اصرار بر آن تحمیل هزینه های اجتماعی، اقتصادی و زیست محیطی بر کشور است. بنابراین اگر به دنبال حفظ مشاغل پایدار و پایداری سرزمین هستیم  توسعه فولاد در مرکز کشور و دیگر مناطقی که با محدودیتهای آبی مواجهند مانند استانهای یزد، اصفهان، کرمان و چهارمحال و بختیاری باید متوقف شود. وزارت نیرو، سازمان حفاظت محیط زیست نقش کلیدی در این زمینه دارند.

نویسنده : دکتر محمد کوشافر ; ساعت ۱:٥٢ ‎ق.ظ ; جمعه ۸ اردیبهشت ۱۳٩٦
comment نظرات () لینک

+ به نگاه دوگانه آبی سازمان حفاظت محیط زیست انتقاد دارم/ گفتگویی با اصفهان زیبا

مصاحبه ام با روزنامه اصفهان زیبا مورخ 27 فروردین 96

با توجه به روند توسعه در کشور طی دهه های گذشته، در حال حاضر ساختار اداری سازمان حفاظت محیط زیست کشور متناسب با شدت پیامدهای زیست محیطی این توسعه نیست. یعنی فرایندها وسازوکارهایی که منجر به تخریب وآلودگی محیط زیست  درکشورمی شود بسیارفراتر از توان سازمان حفاظت محیط زیست است. در اصل بدون اینکه به اشخاص و دولتها کاری داشته باشیم این مجموعه برای روبرو شدن ومواجهه با مشکلات زیست محیطی کشورمهیا نیست.  سازمان حفاظت محیط زیست در ابعاد مختلف نظیر ساختار و جایگاه اداری، بودجه، ابزار و وسایل و ... نیازبه تجهیز بیشتری دارد.

مثل هر ارگان وسازمان دیگری عملکرد سازمان حفاظت محیط زیست هم خوبی ها وهم بدی هایی داشته است. به نظربنده عملکرد سازمان محیط زیست در افزایش آگاهی های زیست محیطی نسبتا خوب بوده به طوریکه با ایجاد موقعیت و همکاری بیشتر با متخصصان و سمنها، محیط زیست را به یک موضوع عمومی تبدیل کرد. اما در همین موضوع مشارکتهای مردمی و سازمانهای مردم نهاد زیست محیطی عملکردش دارای اشکال بوده است، یعنی توجه بیش از معمول به افزایش تعداد سمن های زیست محیطی و آمارگرایی، بدون توجه به مناسبات قانونی و تخصص. هنوز تعدادی از این سمن ها وشبکه های زیست محیطی در حال فعالیت، مجوزهای لازم را ندارند و یا ممکن است در برخی موارد غیر تخصصی بودن سمنها و یا استفاده ابزاری از سمنهای غیر تخصصی باعث تشدید مشکلات شود.

انتقادی هم در مورد استان اصفهان به سازمان حفاظت محیط زیست دارم. آن هم اینکه برخورد دوگانه ای  نسبت به موضوع آب دراستان اصفهان دارد. در این مبحث به هیچ وجه کاری به این ندارم که انتقال آب خوب هست یا نه. بحثم سازمان حفاظت محیط زیست است. ضمن احترام به همه تلاشها و اقدامات مفیدی که در اصفهان انجام شده است، جاهایی که قرار بوده آب وارد زاینده رود شود، درباره پروژه های انتقال آب موضع گیری های سختی انجام شده است و برعکس در پروژه های انتقال آبی که آب از زاینده رود خارج شده و به حوضه های دیگر وارد شود معمولا با سکوت و بی تفاوتی گذشته. این برخورد دوگانه مورد نقد است و باید درهرحال یکسان عمل می شد. طی چهارسال همچنان این نوع برخوردها برای ما مورد سوال است.

در روش دیگر ارزیابی اگر مبنا را مقایسه به سازمان حفاظت محیط زیست در دولت قبل قرار دهیم، می توانم بگویم رفتار سازمان در این دوره درمواجه با مسایل زیست محیطی به صورت قابل ملاحظه ای بهتر از دولت قبل بوده است. اما باید توجه کنیم مرز بندی اکوسیستمها و محیط زیست باعث ناپایداری می شود و مسایل زیست محیطی باید بدون توجه به افراد و دولتها مورد بررسی قرار گیرد. برای پایداری کشور باید مرزهایی که انسان برای اهداف اقتصادی، اجتماعی و سیاسی خود میسازد حذف شود. مشکلات محیط زیستی مرزهایی به اسم استانی، سیاسی، قبیله ای، دولتی و ... نمی شناسند، اکوسیستم به مدیریت جامع و واحد نیاز دارد و به خاطر کشورمان باید کارمان را درست انجام دهیم.

اما در کنترل مسایل زیست محیطی کشور، راهکار اصلی خارج از سازمان حفاظت محیط زیست است و آن بازنگری در الگوی توسعه کشور است. توسعه در کشور باید متناسب با ظرفیتها و توان سرزمین و پیوستهای زیست محیطی باشد و به عنوان مثال بر مبنای مصرف بالای آب نباشد. در دهه های گذشته توسعه کشور شاهد نوسانات زیادی در تولید و اشتغال بوده ایم و اعتقاد دارم اگر تولید و اشتغال بر مبنای ویژگیهای سرزمین باشد همواره پایدار و کارامد خواهد بود.

 

url : http://www.isfahanziba.ir/node/42514

نویسنده : دکتر محمد کوشافر ; ساعت ۳:۳۱ ‎ق.ظ ; دوشنبه ٢۸ فروردین ۱۳٩٦
comment نظرات () لینک

+ سازمان برنامه و بودجه استان اصفهان مصوبه دولت را نادیده نگیرد

بر اساس مصوبه مورخ 24 تیر 1394 هیئت محترم وزیران که نشان از آگاهی برنامه ریزان کشور به نقش سمنهای زیست محیطی دارد، نماینده سازمانهای مردم نهاد زیست محیطی یکی از اعضای رسمی " کارگروه تخصص آمایش سرزمین، محیط زیست و توسعه پایدار" شورای برنامه ریزی و توسعه استان می باشد و این موضوع بارها توسط رییس محترمه سازمان حفاظت محیط زیست کشور به عنوان یک دستاورد زیست محیطی تاکید شده است. در دی ماه سال 94 در جلسه ای با حضور نمایندگان  سمنهای زیست محیطی استان اصفهان مدیر کل محیط زیست استان اصفهان و نمایندگان سازمان حفاظت محیط زیست کشور به عنوان نماینده در این کار گروه انتخاب شدم و طی نامه ای رسمی موضوع به سازمان برنامه و بودجه استان اصفهان توسط مدیر کل محترم محیط زیست استان برای شرکت در جلسات اعلام شد ولی هنوز بر خلاف پیگیریهای مختلف به هیچ جلسه ای دعوت نشده ام. در این خصوص دو فرضیه مطرح است:

1- فرض اول؛ از دی ماه 94 تاکنون هیچ جلسه کارگروه مذکور تشکیل نشده است. که اگر چنین باشد خود جای سوال دارد.

2- فرض دوم که به واقعیت نزدیکتر است؛ جلسات کارگروه مذکور تشکیل شده است ولی نماینده سمنهای زیست محیطی استان اصفهان بدون توجه به معرفی نامه رسمی  و مصوبه دولت محترم  به جلسه دعوت نشده است که در این صورت باید دلیلش مشخص شود. گرچه ابتدا این ابهام مطرح می شود که آیا حضور نماینده سمنهای زیست محیطی  در جلسه مذکور چنان نامطلوب است که سازمان برنامه و بودجه نادیده انگاشتن قانون را انتخاب می کند؟!

البته ضمن احترام به سازمان برنامه و بودجه استان امید دارم که فقط ابهام باشد و مدیران محترم دلیل قابل قبولی ارایه دهند. شاید!

نویسنده : دکتر محمد کوشافر ; ساعت ٩:۳٠ ‎ق.ظ ; چهارشنبه ۱۱ اسفند ۱۳٩٥
comment نظرات () لینک

+ برای پایداری زاینده رود سدهای دیگری هم باید گشوده شوند

سدی از مجموعه سدهای جاری شدن زاینده رود باز شد تا مخالفان سدسازی در اندک روزهایی نظاره گر رودخانه ای با دریچه های باز سد بالادستی باشند شاید هم تمرینی است برای شعار رودخانه بدون سد! اما واقعیت این است که سد زاینده رود تنها سدی نیست که مانع جاری شدن آب رودخانه زاینده رود است، سدهای متعدد دیگری جلوی حرکت آب را در رودخانه گرفته اند. برخی این سدها فیزیکی و تکنولوژیکی است مانند بندهای رودخانه و ارتقا فناوریهای پمپاژ و انتقال. اما برخی دیگر از جنس دیگری است نظیر تک بعدی نگری و امثال آن. مسلم است که برای داشتن رودخانه دایمی تنها توجه به یک سد و باز نمودن دریچه هایش کافی نیست و باید همه سدهای موجود مورد بررسی قرار گرفته و تخریب و یا بازگشایی شوند. باید با اراده و همدلی دریچه های تدبیر و اراده و دانش و ... بیش از پیش بر یکی از ظرفیتهای مهم کشور یعنی رودخانه زاینده رود باز شود.

اما این بار جاری شدن رودخانه هرچند کوتاه مدت ولی ویژگیهایی داشت؛ یکی همت و همبستگی کشاورزان  در ساماندهی قسمتی از رودخانه و دیگری جمعیت گردآمده حاشیه رودخانه در مرکز مسطح شهر اصفهان و به ویژه اطراف و در فاصله بین دو پل تاریخی از ابتدای ورود آب و همچنین استمرار حضور افراد مختلف در روزهای بعدی. این ویژگیها افق جدیدی را در کارکردهای متعدد زاینده رود (تعدیل دمای بیابان، شرب، حفاظت خاک، کشاورزی، جذب توریست، اقتصاد، کنترل مقاومت مکانیکی خاک، تنوع زیستی، حیات تالاب گاوخونی، حفظ گونه های گیاهی و جانوری و...) باز کرده است یعنی توان شگفت انگیز زاینده رود در بازسازی و ساماندهی اجتماعی و تنظیم بهینه شرایط زندگی در مرکز کشور؛ و امید است این ارتباط متقابل زاینده رود و جامعه آن را زنده نگاه دارد.

نویسنده : دکتر محمد کوشافر ; ساعت ٦:٢۱ ‎ق.ظ ; شنبه ٩ بهمن ۱۳٩٥
comment نظرات () لینک

+ نقدی بر مسابقه ملی عکس راه مدرسه

دوچرخه سواری ورزشی موثر بر سلامتی بوده و با  کاهش زمان رسیدن به مقصد، نداشتن آلودگی و ابعاد کوچک در مقایسه با خودرو، یک وسیله حمل و نقل مناسب  ارزیابی می شود. در  سالهای گذشته نیز در شهر اصفهان به دلیل برخی ویژگیهای شهری مانند مسطح بودن خیابانها، محله محوری، کمتر بودن تعداد خودروها و .... بسیار مورد توجه بوده است. از طرف دیگر ترغیب به استفاده از دوچرخه سواری با فرض اثر بر کاهش تعداد خودروی در تردد به عنوان یک راهکار کاهش ترافیک و آلودگی هوا معرفی شده  و اقدامی قابل قبول در فرهنگ سازی زیست محیطی است گرچه نیاز به تحقیق درباره میزان اثرش احساس می شود. در همین راستا و با توجه به برگزاری مسابقه ملی عکس  راه مدرسه در اصفهان موارد زیر قابل ذکر است:

1- در هر فرهنگ سازی زیست محیطی باید مراقب باشیم جنبه تبلیغاتی بر جنبه زیست محیطی پیشی نگیرد زیرا خود باعث ناپایداری می شود.

2- استفاده از نام تشکلهای زیست محیطی در عنوان این همایش بدون اطلاع آنها، اقدامی غیر معمول بود.

2- جامعه هدف در این مسابقه دانش آموزان بودند بنابراین به واسطه ویژگیهای روحی و جسمی دوران نوجوانی حساسیت خاصی داشته و نیاز به مطالعات بیشتری برای اجرا داشت.

3- شهر اصفهان در حال حاضر زیر ساختهای لازم برای دوچرخه سواری را ندارد و با توجه به وضعیت ترافیکی شهر و ویژگیهای سنی دانش آموزان، با ترغیب آنها به حضور با دوچرخه در خیابانها، احتمال بروز حوادث برای این گروه بالا می رود. بهتر است تبلیغات برای این گروه پس از تکمیل زیر ساختها و با بررسیهای بیشتر انجام شود.

4- در روزهای آلوده، دوچرخه سواری با افزایش شدت تنفس، میزان ورود آلاینده ها به بدن را افزایش می دهد. در این خصوص برای دانش آموزان نیاز به مطالعات بیشتری می باشد.

5-  چنین مسابقه ای در سطح ملی از نظر زیست محیطی  (نه از نظر فنی)، نیازمند طراحی کاملتر و مطالعات بیشتر بوده است. در این مسابقه ویژگی های زیست محیطی انسجام لازم را نداشت.

6- ضمن احترام به تلاشهای انجام شده برگزار کنندگان  و همچنین هنرمندان عزیز شرکت کننده در این مسابقه،امید دارم طراحان و برگزار کنندگان محترم اینگونه مسابقات در آینده با برنامه ریزی بهتر بتوانند در فرهنگ سازی زیست محیطی نقش موثرتری داشته باشند.

 

نویسنده : دکتر محمد کوشافر ; ساعت ۸:۱٩ ‎ق.ظ ; سه‌شنبه ۳٠ آذر ۱۳٩٥
comment نظرات () لینک

+ میز گرد روزنامه اصفهان زیبا درباره زاینده رود

در میزگردی با حضور جناب آقایان انتخابی، ضیایی و فرهاد امینی درباره زاینده رود شرکت داشتم که مشروحش در لینک زیر قابل مشاهده است:

url : http://www.isfahanziba.ir/node/32056

نویسنده : دکتر محمد کوشافر ; ساعت ٤:٢٢ ‎ق.ظ ; جمعه ٢۸ آبان ۱۳٩٥
comment نظرات () لینک

+ قسمت دوم میز گرد آب روزنامه نسل فردا

این قسمت در لینک زیر قابل دسترس است:

http://nasle-farda.ir/newspaper/page/5222/12/61005/0

بخشی از گفتارهایم در این میز گرد در زیر آمده است ولی خواندن متن کامل توصیه می شود.

در پایان باید بگویم مردم و فعالان محیط زیست اصفهان، خوزستان و چهار محال و بختیاری در کنار هم هستند همه جزو مردم ایران هستند و موافق توسعه پایدار کشورند. این مردم در مبحث آب هم طرفدار پایداری هستند. نکته دیگر که آقای دکتر فرهادیان به آن اشاره کردند 92 درصد آب در بخش کشاورزی است که روی این موضوع بحث های زیادی وجود دارد؛ چرا که این درصد  میزان تخصیص آب را نشان می دهد و نه مصرف آب را! اخیرا حتی وزارت نیرو هم از این عدد کمی عقب نشینی کرده است.نکته دیگر این است که به عنوان راهکار گاهی گفته می شود که کشاورزی شرق اصفهان از عوامل بحران آب است. در این ارتباط باید بگویم که مخالف هر گونه توسعه کشاورزی در حوضه زاینده رود هستیم چه در بخش بالا دست و چه پایین دست، اما اکنون که زمین های شرق اصفهان زیر کشت رفته، اگر این زیر کشت رفتن نباشد غیر از مبحث اقتصاد  و تولید محصولات کشاورزی رسالت دیگری هم در این بین وجود دارد و آن حفاظت از خاک است؛ چرا که خاک های شرق اصفهان فرسایش پذیرند  و در صورتی که از زیر کشت خارج شوند بلافاصله تبدیل به عامل فرسایش می شوند و با شدت بادهای کم می توانند ریزگرد در مرکز ایران ایجادکنند. بنابراین اهمیت این بخش و کشاورزی صورت گرفته در آن برای ما بسیار زیاد است در صورتی که بحث راندمان مصرف آب و الگوی کشت در این بخش رعایت شود.

نویسنده : دکتر محمد کوشافر ; ساعت ٤:۱٩ ‎ب.ظ ; جمعه ٢ مهر ۱۳٩٥
comment نظرات () لینک

+ نگاه منفعت طلبانه مانع احیا زاینده رود می شود/ قسمت اول میز گرد بحران آب

(در این صفحه گفتارم در میز گرد آمده است و متن کامل بخش اول که حاوی نظرات ارزشمند همه افراد حاضر در میز گرد است از طریق لینک پایین صفحه قابل دسترس است. بخشی از مطالب زیر پاسخ یا استمرار مطالب دیگر افراد حاضر در میز گرد است، بنابراین خواندن کل مطلب توصیه می شود).

بخش اول میزگرد بحران آب در روزنامه نسل فردا یکشنبه 28 شهریور 95

روزنامه نسل فردا در نشستی با هماهنگی پژوهشکده محیط زیست دانشگاه اصفهان و با حضور چند تن از استادان و کارشناسان حوزه آب به بررسی بحران آب و خشکسالی پرداخته است. دکتر سید ابوالفضل مسعودیان استاد دانشگاه اصفهان و متخصص در زمینه آب و هواشناسی، مهندس لطف ا... ضیائی دبیر کانون هم اندیشی آب اتاق فکر اصفهان، دکتر مهرداد فرهادیان عضو هیئت علمی دانشکده فنی و مهندسی – گروه مهندسی شیمی و رییس پژوهشکده محیط زیست دانشگاه اصفهان، دکتر حمیدرضا صفوی دانشیار دانشکده مهندسی عمران دانشگاه صنعتی اصفهان و متخصص در زمینه مدیریت منابع آب، دکتر محمد کوشافر عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی و عضو هیئت مدیره جمعیت پیام سبز و دکتر رضا تیموری، استادان و کارشناسان حاضر در این جلسه بوده اند. بخش اول این میزگرد را از نظر می گذرانید.

 

بحران آب؛ اقلیم یا انسان؟

اگر بحث نوسان اقلیم و کاهش بارش ها را داشته باشیم، ابعاد بحران فراتر از نوسانات اقلیم خواهد بود.این مقدار کاهش در بارش ها که شاهد آن هستیم، نمی تواند منجر به خشکی  صد درصدی زاینده رود در اصفهان شود. نتیجه ای که از این موضوع  می خواهم عرض کنم این است که عامل پررنگ تر و اصلی خشکی زاینده رود، انسان است و به واسطه انسان ما شاهد این هستیم که نوسانات اقلیمی خود را بیشتر نشان می‌دهد و اگر این دو را از یکدیگر تفکیک کنیم، خواهیم توانست در راهکارها به نتایج بهتری دست یابیم. خشکی تاریخی زاینده رود هم همواره وجود داشته است. منکر این موضوع نمی شویم؛ چرا که این خشکسالی برخی موارد منجر به قحطی شده است، اما سوای از این موارد آنچه که مهم است، این است که زاینده رود در طول تاریخ پایدار بوده که این پایداری ویژگی هر سیستمی است. اگر هم در گذشته خشکسالی اتفاق می افتاده، این سیستم به خود ترمیمی می‌پرداخته، اما مسئله این است که این خود ترمیمی دیگر اتفاق نمی افتد.حتی شاهدیم سال آبی گذشته که در سرشاخه‌های رودخانه بارش خوبی انجام شد، اما سیستم آبی زاینده رود دیگر نتوانست به خود ترمیمی دوباره بپردازد که این موضوع یک هشدار بزرگ است که نشان می دهد زاینده رود به سمت  ناپایداری پیش رفته است. آنچه که می خواهم بگویم این است که خشکی های قبلی زاینده رود از جنس خشکی های فعلی آن نبوده اند و میان این دو، تفاوت مهمی وجود دارد. در گذشته اقلیم و آب و هوا و میزان بارش در ایجاد خشکی نقش بسزایی داشته، اما امروزه در کنار اقلیم عامل انسان است که این خشکی را ایجاد کرده است.درباره جمعیت هم یک نکته قابل ذکر است؛ در بند نه ابلاغیه مقام معظم رهبری در ارتباط با سیاست های افزایش جمعیت آمده که در مناطقی که پتانسیل زیستی به ویژه آب محدود است کاهش فشار جمعیت باید اتفاق بیفتد. شاید اگر به این نکته توجه شود خود این امر یک راهکار مهم برای رفع بحران آب خواهد بود. بحث دیگر فرسایش شدید خاک است که بسیار به بحران آب کمک می کند.  در گذشته در حوضه زاینده رود  باران می بارید و در خاک ذخیره می شد  و به تدریج آبخوان ها و زاینده رود را در طول سال تغذیه و تقویت می کرد، اما فرسایش خاک در سال های اخیر سبب شده که با برهم خوردن نقش خاک در تعادلات هیدرولوژیک،نفوذ آب در خاک کمتر شود و  بارش ایجاد سیلاب بیشتری کند و آب سریعتر گل آلوده شود.

آیا اتاق فکری برای حل بحران وجود دارد؟

اتاق فکر کافی نیست. علم و دانش باید تبدیل به باور شود و باور تبدیل به عمل! به نظر می رسد در سال های اخیر دانش ما در حوزه زاینده رود بالا رفته است، اما  این اطلاعات به عمل نرسیده است. تبدیل این ایده ها و این آگاهی ها به عمل با موانعی رو به روست که یکی از این موانع دیدگاه منفعت طلبانه به آب زاینده رود است که این دیدگاه هم بعد اقتصادی دارد و هم بعد اجتماعی! تعدادی  از افراد و گروه هایی  که درباره زاینده رود و آب فعال  چندان دغدغه زیست محیطی ندارند و تنها به این موضوع فکر می کنند که چه استفاده و نفعی می توانند از این آب ببرند. این افراد  در این تصور به سر می برند که آب را تبدیل به پول یا یک منفعت اجتماعی برای خود کنند. این فرآیند باعث می‌شود که این آگاهی و باور دیگر به عمل تبدیل نشود. به نظر می رسد که برنامه ریزان  ما بیشترتحت تاثیر  جریان های اجتماعی و سیاسی موجودند تا جریان های علمی و اتاق فکرها. جریان های اجتماعی خلاف جریان های علمی از تنوع  بیشتری برخوردارند و این فرآیند  سبب شده است جریان آب ما نیز بیشتر تحت تاثیر این بی‌ثباتی ها و برخوردهای غیر علمی قرار بگیرد و نوعی دو گانگی و چندگانگی در این حوزه وجود داشته باشد. این دوگانگی ها سبب می شود که اکوسیستم به هم بخورد، برنامه ریزی کشور در حوزه آب به هم بخورد و نتیجه اش بشود خشکی زاینده رود و ...برخی از سیاست های دوگانه در بحث مدیریت آب از جریان های اجتماعی نشأت گرفته است و برآمده از اتاق های فکر و جریان های علمی در این حوزه نیست. جریان های اقتصادی  خود را ملزم به تحقیقات علمی در این حوزه نمی بینند و تنها به مزایای کوتاه مدت آن می‌اندیشند. این مزایا در ابعاد مختلف وجود دارد.

http://nasle-farda.ir/newspaper/page/5220/12/60858/0

نویسنده : دکتر محمد کوشافر ; ساعت ٦:٠٤ ‎ق.ظ ; سه‌شنبه ۳٠ شهریور ۱۳٩٥
comment نظرات () لینک

← صفحه بعد